Het defaultmodenetwerk en meditatie

Het Default Mode Network, of DMN, is geen afzonderlijk hersengebied, maar een netwerk van onderling verbonden gebieden. Daaronder vallen delen van de mediale prefrontale cortex en de posterieure cingulate cortex.¹

Het is fascinerend waar dit netwerk zich mee bezighoudt. Het DMN is onder meer betrokken wanneer we over onszelf nadenken, herinneringen ophalen, mogelijke toekomstscenario's voorstellen of de gedachten en perspectieven van andere mensen proberen te begrijpen.

Het verhaal dat we over onszelf vertellen

De relatie met ons zelfbeeld is bijzonder interessant. Een deel van ons denken bestaat uit een doorlopend verhaal over wie we zijn, wat ons is overkomen en wat er in de toekomst zou kunnen gebeuren.

Dat is in de basis nuttig. Zonder deze vaardigheid zouden we nauwelijks van ons verleden kunnen leren of onze toekomst kunnen plannen. Maar dezelfde processen kunnen ook betrokken zijn bij piekeren: de ene gedachte leidt tot de volgende, situaties uit het verleden worden steeds opnieuw afgespeeld of er wordt vooruitgelopen op mogelijke toekomstige problemen.

Verhoogde of veranderde activiteit en verbindingen binnen het DMN worden daarom ook onderzocht in verband met psychische aandoeningen zoals depressie. Dat betekent echter niet dat een actief DMN ziekelijk is of dat piekeren eenvoudigweg voortkomt uit ‘te veel DMN’.

Drie netwerken die samenwerken

Tijdens het mediteren gebeurt er iets interessants: je gedachten dwalen af, op een gegeven moment merk je dat, en vervolgens richt je je aandacht opnieuw.

Het Default Mode Network is niet het enige netwerk dat hierbij betrokken is. Vereenvoudigd gezegd hangt afdwalen van gedachten samen met activiteit in het DMN. Een zogenoemd saliencenetwerk helpt relevante veranderingen te herkennen, zoals het moment waarop je merkt dat je gedachten zijn afgedwaald. Netwerken voor cognitieve controle helpen je vervolgens om je aandacht bewust opnieuw te richten.²

Meditatie kan dus ook worden gezien als een herhaald samenspel tussen verschillende hersennetwerken: afdwalen, opmerken, terugkeren.

Minder DMN is niet automatisch beter

Bij ervaren mediteerders zijn verschillen gevonden in zowel de activiteit als de verbindingen van het Default Mode Network. Sommige studies zien bijvoorbeeld minder activiteit in belangrijke DMN-gebieden tijdens bepaalde meditaties.¹

Maar dat betekent niet dat meditatie dit netwerk uitschakelt, en al helemaal niet dat dat wenselijk zou zijn.

Het DMN vervult belangrijke functies. Een interessantere vraag is misschien of meditatie verandert hoe flexibel we kunnen schakelen tussen denken over onszelf en aandacht voor de huidige ervaring.³

Een deel van het effect ligt daarom misschien niet in minder over onszelf nadenken, maar in eerder opmerken wanneer we in onze eigen gedachten verdwalen.